Erkin Öztok
Ortadoğu’da on yıllardır ötelenen savaş, İsrail’in gün geçtikçe pervasızlaşması ve ABD emperyalizminin saldırganlığını artırdığı bir döneme girmesiyle 28 Şubat tarihinde başladı. ABD tarafından “Sonsuz Öfke Operasyonu” (Operation Epic Fury) ve İsrail tarafından “Kükreyen Aslan Operasyonu” (Operation Roaring Lion) kod adlarıyla başlatılan bu savaş İran’ın nükleer kapasitesini, balistik füze altyapısını ve rejim liderliğini hedef alarak, İran’ı kötürüm bırakacak ve rejim değişikliğini tetikleyecek cerrahi ve hızlı bir hava harekâtı olarak tasarlanmıştı. İran’ın dini lideri Hamaney dâhil pek çok üst düzey isim öldürülmesine rağmen bu durum İran’ın hızlı bir çöküş yaşamasına değil, aksine “Gerçek Vaat IV” (Operation True Promise IV) adını verdiği eşi görülmemiş bir bölgesel misilleme kampanyasını başlatmasına neden olmuştur.
Savaşın ikinci ayına girilirken (Mart 2026 sonu) savaş hızlı bir hava harekâtından, İran’ın rüştünü ispatladığı, emperyalizmin zorlandığı bölgesel ölçekte, çok cepheli, asimetrik ve çok etki alanlı (multi-domain) yıpratma savaşına dönüşmüştür.
ABD-İsrail Saldırganlığının Kısa Analizi
ABD ve İsrail’in gerçekleştirdiği ortak hava harekâtı modern zamanların en büyük hava harekâtlarından biri olarak kayıtlara geçmiştir. Savaşın ilk ayında CENTCOM verilerine göre İran’da 10 binden fazla hedef vurulmuştur. Operasyonlar İran’ın savunma sanayisini felç etmek, nükleer eşiği aşma ihtimalini fiziksel olarak yok etmek ve liderliğini yok etmeye odaklanmıştır. İstihbarat ve elektronik harbin entegrasyonuyla gerçekleştirilen bu operasyonlar yer üstü hedeflerinde belli bir başarı göstermiştir. Ancak İran’ın askeri kompleksinin böyle bir senaryoya hazırlık olarak daha çok yer altında bulunması etkiyi sınırlı kılmıştır. Dikkat çekici bir nokta olarak, Haziran ayında yaşanan 12 gün savaşında ve Ocak ayındaki eylemlerde gördüğümüz Mossad ajanlarının sahada operasyonları bu sefer yaşanmamıştır. Bu iki dalgadan sonra Mossad’ın İran içindeki gücünün zayıfladığı ve kalan gücü korumaya çalıştığı görülmektedir.
Trump’ın dilinden düşüremediği İran donanmasının yok edilmesi (büyük gemilerin %92’si) şimdiye kadar saldırıların görünür tek başarısıdır. Fakat burada da İran donanmasının daha küçük unsurlarla asimetriyi avantaja çevirmeyi hedefleyen bir yapıda olduğunu unutmamak gerek. Her ne kadar büyük gemileri yok edilse de İran donanmasının alamet-i farikası küçük, hızlı ve çok sayıda olan unsurlardadır. Saldırı fiziksel unsurların yanında İran’ın entelektüel ve yönetsel insan kaynağına da odaklanmış ve pek çok önemli ismin tasfiye edilmesi ile sonuçlanmıştır. Fakat burada da İran’ın çok yedekli yapıda olduğunu unutmamak gerek.
Gerçek Vaat IV: Emperyalizmin Kaynaklarını Tüketen Asimetrik Yanıt
ABD ve İsrail’in yıkıcı hava gücüne konvansiyonel yöntemlerle karşı çıkmanın çok zor olduğunu bilen İran on yıllardır hazırlandığı asimetrik doktrininin ürünü olan devasa füze ve İHA cephaneliğini devreye sokarak Gerçek Vaat IV operasyonuyla devreye soktu. Bu doktrin; düşmanın yüksek maliyetli savunma sistemlerini ucuz mühimmatlarla doyurup kritik hedefleri vurmak ve ABD’ye ev sahipliği yapan müttefik ülkelerin ekonomik altyapılarını tahrip ederek siyasi çatlaklar yaratmaktır.
Bunlara önleyecek sistemlere göre çok daha ucuza mal edilen, sayısı çeşitli kaynaklarda 2500’den 6000’e kadar ifade edilen balistik füze, on binlerden 80000’e kadar ifade edilen kamikaze İHA, binlerce seyir füzesi envanteri savaşın daha ilk saatlerinde devreye girmişti. Savaşın ilk ayında İran 80’den fazla dalga halinde 6000’den fazla bu mühimmatlardan kullandı. Trump’ın sürekli İran’ın füzeleri bitti iddialarına rağmen İran istikrarlı rakamlarla bu sistemleri kullanmaya ve stratejik hedefleri vurmaya devam ediyor.
Hedef alınan lokasyonlar sadece İsrail toprakları ile sınırlı kalmamış; Kuveyt, Bahreyn, Katar, Ürdün, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri’nde (BAE) bulunan ABD askeri tesisleri ağır bombardımana tutulmuştur. Bu ABD üslerinde İran’ı gözetlemeye yarayan radar ağının neredeyse tamamı uydu görüntüleri ile mevcut şekilde imha edildi. Artık ABD basınında da konuşulan şekilde Körfez’de bulunan neredeyse bütün ABD üsleri kullanılamaz hale gelmiş durumda. Milyarlarca dolar değerinde, üretimi sınırlı gelişmiş radarlar kaybedildi. Diğer taraftan THAAD sistemi radarlarını kaybetmesiyle etkin şekilde kullanılamaz duruma geldi. Özellikle Suudi Arabistan’da bulunan hava üslerinin vurulmasıyla operasyonlar için kritik durumdaki 5 adet KC-135 tanker uçağı ve son olarak vurulduğunun görüntüleri ortaya çıkan yaklaşık 500 milyon $ değerindeki E-3G Sentry (AWACS) uçağı İran’ın nokta atışı saldırılarda geldiği durumu ve ABD hava kuvvetleri üzerindeki baskıyı göstermektedir. ABD ve İsrail hava operasyonlarını yoğun vurulma tehdidi altında olan uzaktaki üslerden sürdürmeye çalışmaktadır.
Savaşın deniz boyutunda ise; savaşın başında İran yakınlarında bulunan USS Abraham Lincoln ve görev grubu şu anda İran’ın yaklaşık 1100 KM uzağında bulunmaktadır. İşin dikkat çekici tarafı İran’ın vurduk iddialarını Pentagon yalanlamasına rağmen gemi oldukça uzak bir lokasyona çekilmiş durumda ve savaşın ilk günleri gemi üzerinden fotoğraflar paylaşılırken uzun süredir bir paylaşım yapılmamış durumda.
Savaşın ilk günlerinde kendini korumaya odaklanan İran Hava Savunması, yoğun baskıyı atlattıktan sonra hava savunma pusuları, İHA’ları avlama ve seyir füzelerini düşürme gibi çok sayıda operasyon gerçekleştirebilir durumda gelmiştir. F-35, F-15, F-18 uçaklarını düşürmeyi başaran İran Hava Savunması hava sahasını kapatabilecek güçte olmasa da bazı başarılara imza atabilmekte ve gün geçtikçe etkinliğini artırmaktadır.
İsrail ordusu, Arrow 3 önleyicilerinin hızla erimesi (yaklaşık %81’inin tükenmesi) üzerine, hava savunma doktrininde radikal ve tehlikeli değişikliklere gitmek zorunda kalmıştır. Normal şartlarda orta irtifa tehditleri ve seyir füzeleri için tasarlanan David’s Sling sistemi, atmosfer dışı balistik füzeleri karşılamak için sınırları zorlanarak kullanılmaya başlanmıştır. Ancak David’s Sling’in füzeleri daha alçak irtifada imha etmesi, enkaz ve şarapnel parçalarının (özellikle salkım mühimmatların) doğrudan sivil yerleşim alanlarına düşme riskini katlayarak artırmaktadır. Bu sistemin mühimmatlarının da yaklaşık %60’ının tükendiği ifade edilmektedir. Bunun sonucu olarak İsrail daha çaresiz bir çözüme geçerek, kısa menzilli topçu roketleri, havan mermileri ve dronları engellemek üzere tasarlanan ve birim maliyeti 100.000 ile 200.000 dolar arasında değişen fakat balistik füzelere karşı etkisi çok düşük olan Demir Kubbe (Iron Dome) sisteminin, balistik füzeleri vurmak için devreye sokulmuştur. Diğer taraftan radarlarının çoğu vurulduğu için etkin kullanımı kısıtlı durumda olan THAAD sisteminin de ABD, İsrail ve Körfez ülkeleri envanterinde olan mühimmatının %50 kadarı tükenmiş durumdadır. Savaşın yoğunluğuna rağmen, İran’ın mevcut cephaneliğinin sadece yüzde 30 ila 40’ını kullandığı tahmin edilmektedir.
Savaşın Direniş Ekseni boyutunda ise bu güçlerin neredeyse tamamen savaşa katıldığı görülmektedir. Iraklı milis güçleri (Haşdi Şabi unsurları, Ketaib Hizbullah vb.), savaşın başından bu yana ABD ve İsrail’e karşı saldırılar düzenlemektedir. Bu saldırıların sonucunda ABD ve Nato, Kuzey Irak’ta bulunan El-Harir üssündeki sembolik bir güç dışında Irak’tan komple çekilmek zorunda kaldı ve 23 yıllık işgal fiilen son buldu. Lübnan Hizbullahı, savaşın başından itibaren İsrail’in kuzey sınırını tam ölçekli bir savaş alanına çevirmiştir. 2024’te yaşanan çatışmalar sonrası güçten düştüğü yorumları yapılan Hizbullah, aradaki süreyi içindeki Mossad ajanları temizlemek ve yapısını güçlendirmeye kullandığını göstermiştir. 2024’ten daha güçlü şekilde İsrail’in karşısına çıkan Hizbullah, kuzeyden hem füzeleri ve İHA’ları hem de karar gücüyle İsrail’e büyük bir baskı oluşturmaktır. Savaşın başlarında çatışmadan kaçınan Yemen (Husiler) ise 27 Mart itibariyle savaşa dâhil olup özellikle Eliat şehri olmak üzere güney İsrail’i vurmaktadır. Babülmendep’i tekrar kapatma ihtimalleri ise dünya ticaretindeki krizi topyekûn felce uğratma ihtimali oluşturmaktadır.
Küresel Deniz Ablukası: Hürmüz Boğazı ve Kızıldeniz Krizi
Karada ve havada yaşanan bu asimetrik savaş, deniz ticaret yollarında tam teşekküllü bir küresel krize dönüşmüştür. İran Devrim Muhafızları’nın Hürmüz Boğazı’nın ABD, İsrail ve bu ülkelerle işbirliği yapan tüm müttefik gemilerine kapatıldığını ilan etmesi, küresel ekonomik sisteme vurulmuş en ağır darbelerden biridir. Günde yaklaşık 20 milyon varil petrolün geçtiği ve LNG, Helyum, gübre gibi maddeler için kritik olan boğazın kapanması bütün dünyada ciddi bir krize sebep olmuştur. Çeşitli boru hatlarıyla 8-10 milyon varil petrolün başka yönlere taşınması teorik olarak mümkün olsa da bunun çok azı kullanılmaktadır. Suudi Arabistan’ın Doğu-Batı Boru Hattı (Petroline) günlük 7 milyon varil potansiyeline rağmen şu anda yaklaşık 3 milyon varil petrol aktarılabilmektedir ve Husiler ile İran’ın yoğun tehdidi altındadır. BAE’nin ADCOP (Habşan-Füceyre) hattı ise Füceyre limanının vurulmasıyla düşük kapasitede kullanabilmekte, alternatif olarak Umman limanları kullanılmaya çalışılsa da bunların da vurulmasıyla birlikte bir alternatif olarak kullanılması zor gözükmektedir. Kerkük-Ceyhan Boru Hattı ise 1.6 milyon varil potansiyeline rağmen uzun yıllardır 200 bin varil kapasitesinde kullanılmaktadır ve Iraklı grupların tehdidi altındadır.
Kızıldeniz’in Husiler tarafından tekrar kapatılma ihtimali ise sadece günlük 10 milyon varil petrol ihracatını değil Asya-Avrupa arasında ticareti süren çok sayıda ürünü vuracaktır.
Sonuçlar ve Gelecek Projeksiyonu
Salt hava gücünün İran’ı teslim almaya yetmemesi, ABD’yi Hark Adası ve Hürmüz Boğazındaki adaları ele geçirmeye yönelik sınırlı amfibi kara operasyonlarına zorlamaktadır. Ancak bölgeye konuşlanan yaklaşık 10.000 kişilik Deniz Piyadeleri (MEU) ve Hava İndirme gücünün, ağır silahlı bir kara gücü olmadan yapabilecekleri sınırlıdır. Bu kuvvetin, on yıllardır bu savaşa hazırlanan tünel ağlarına saklanmış, tanksavar füzeleri ve İHA sürüleri ile donatılmış İran savunma hattıyla doğrudan temasa geçmesi, ABD askerleri için “Irak Savaşından bu yana en kanlı ve tehlikeli” senaryoyu doğuracaktır. Küçük bölgelerde kısa süreli başarılar elde edebilseler bile bu alanlarda tutunmak imkânsız olacak ve büyük kayıplarla çekilmek zorunda bırakacaktır.
Sonuç itibariyle 2026 İran Savaşı; teknolojik üstünlüğün, hava hakimiyetinin ve hassas güdümlü ateş gücünün, stratejik coğrafi derinlik, devasa asimetrik mühimmat üretim hızı ve vekil güçler ağı (Direniş Ekseni) karşısında tek başına kesin zafer getiremediğini göstermektedir. Taraflar, savaşı kısa vadede askeri olarak kazanmanın giderek imkânsızlaştığı, ancak siyasi ve ekonomik maliyetler yüzünden geri adım atmanın da mümkün olmadığı, son derece yıkıcı ve çıkmaz bir stratejik yıpratma döngüsünün içine hapsolmuş durumdadır. Savaş, önümüzdeki haftalarda kara operasyonlarının başlaması, deniz ablukasının derinleşmesi, körfez ülkelerinin daha fazla baskı altına alınması, İsrail hava savunmasının tükenmesi ve sivil zayiatın artmasıyla çok daha kanlı ve kaotik bir evreye geçiş yapma potansiyeli taşımaktadır.
Kaynaklar
https://www.rusi.org/explore-our-research/publications/commentary/over-11000-munitions-16-days-iran-war-command-reload-governs-endurance
https://windward.ai/blog/march-29-maritime-intelligence-daily/
https://www.aa.com.tr/en/middle-east/one-month-of-war-assessing-military-strength-of-us-israel-iran/3882816
https://defencesecurityasia.com/en/iran-shahed-136-80000-drones-mass-uav-warfare/
https://www.middleeastmonitor.com/20260327-us-military-assets-worth-billions-damaged-or-lost-in-iran-war-report/
https://en.iz.ru/en/node/2052682
https://www.aljazeera.com/economy/2026/3/27/saudi-uae-iraq-can-three-pipelines-help-oil-escape-strait-of-hormuz
https://en.defence-ua.com/analysis/how_strong_is_iranian_air_defense_network-17663.html
https://www.aljazeera.com/news/2026/3/25/war-on-iran-what-troops-is-the-us-moving-to-the-gulf
https://www.calcalistech.com/ctechnews/article/h1dyauacbg
https://www.fdd.org/analysis/2026/03/25/iron-dome-steps-up-on-ballistic-missiles/
https://www.futura-sciences.com/en/here-is-the-return-of-the-truman-aircraft-carrier-seen-as-a-humiliation-for-the-navy_21518/#google_vignette
